fbpx

Cefnogaeth y Loteri Genedlaethol yn cadw atgofion o Tiger Bay yn fyw o hyd

This post is also available in: enEnglish (Saesneg)

Mae prosiect newydd yn edrych ar hanes Tiger Bay trwy lygaid y bobl a ddaeth o bedwar ban byd i weithio yng Nghaerdydd ar fin cychwyndiolch i arian y Loteri Genedlaethol.

Bydd prosiect ‘Tiger Bay – Cadw’r Storïau’ yn adeiladu ar archif a ddechreuwyd yn yr  1980au, gan ehangu ar y casgliad er mwyn cynnwys hanes morwrol a diwydiannol a hel atgofion a delweddau hanesyddol o ardal yr hen ddociau i adrodd stori gorffennol diwydiannol Cymru.

Stori gwerth ei hadrodd

Trwy weithio gydag oddeutu 7,000 o ffotograffau yn ogystal â chyfweliadau sain a fideo o gyn drigolion lleol, y symudodd eu teuluoedd i’r ardal o bob rhan o wledydd Prydain a thramor, bydd tîm o wirfoddolwyr dan arweiniad gweithiwr proffesiynol yn helpu digideiddio a chadw  storïau a chwaraeodd ran allweddol yn hanes yr ardal.

Casglwyd peth gwybodaeth a rhai arteffactau gyntaf yn yr 1980au, ond ni chawsant erioed eu trefnu a’u storio’n iawn ac erbyn hyn mae perygl y cânt eu colli os na chânt y gofal priodol.

Bydd atgofion mwy diweddar hefyd yn cael eu recordio a’u hychwanegu at y casgliad unigryw hwn, gan drigolion Tiger Bay a aned yn yr 1950au a’r ‘60au a phobl fu’n gweithio yn y dociau a diwydiannau atodol.

Pan gaiff y prosiect ei gwblhau ymhen tua blwyddyn, byddant yn cael eu cynnwys mewn arddangosfa fydd i’w gweld yng Nghaerdydd.

Ras yn erbyn y cloc

Mae Gaynor Legall, sy’n cydlynu’r prosiect, yn esbonio pam ei bod mor bwysig fod y gwaith yma’n digwydd yn awr: “Mae atgofion sy’n perthyn i aelodau hŷn cymuned Butetown yn cael eu colli’n raddol, gan fod llawer ohonynt wedi symud i ffwrdd neu eu bod wedi’n gadael, gan fynd â’u storïau gyda nhw.

“Roedd Tiger Bay yn ganolbwynt diwydiannol a chymuned ffyniannus, yn gartref i filoedd o bobl o rannau gwahanol o wledydd Prydain ac o gwmpas y byd a ddaeth i Gymru i wneud bywyd newydd yma. Chwaraeodd eu cyfraniad rôl ganolog yn y broses o ddiwydiannu Cymru – ac mae’n rhaid inni gadw’r storïau hyn yn ddiogel ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol, rhywbeth na fyddai’n bosib o gwbl heb yr arian hwn gan y Loteri Genedlaethol.”

Rhoddodd arian a ddaeth i mewn i Gaerdydd drwy’r dociau yn y 19eg ganrif a dechrau’r 20fed ganrif, wrth i lo o Gymru a gloddiwyd yng nghymoedd y De gael ei gludo ar longau i bedwar ban, y ddinas ar y map ac fe wnaeth gyfraniad enfawr i’w thwf ac at ei gwneud yn brifddinas Cymru.

Nid oes neb yn gwybod o ble ddaeth yr enw Tiger Bay, ond daeth yr enw’n chwedlonol a daeth gweithwyr o gefn gwlad Cymru, Cernyw, Iwerddon, Affrica, Asia, y Dwyrain Canol, Norwy, Sbaen, Yr Eidal a’r Caribî i ennill cyflogau sefydlog a rhoi cychwyn ar fywyd newydd ar gyrion y ddinas.

Bydd gwirfoddolwyr yn awr yn cael hyfforddiant arbenigol ar sut i archifo’r deunyddiau hen a newydd yn gywir, gan greu copïau digidol fydd ar gael ar-lein a holi pobl er mwyn ychwanegu atgofion newydd at y casgliad.

Dywedodd Richard Bellamy, Pennaeth Cronfa Dreftadaeth y Loteri yng Nghymru: “Mae hanes cyfoethog Tiger Bay yn allweddol i ddeall y Gymru yr ydym yn byw ynddi heddiw – mae cymeriad cymaint o bobl wahanol o gymunedau amrywiol yn cychwyn eu bywyd newydd wedi cyfoethogi ein gwlad heb os.

“Mae’r storïau hyn mewn perygl o gael eu colli’n llwyr os nad ydym yn gweithredu yn awr, ond diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol gallwn ofalu eu bod yn cael eu cadw’n ddiogel am flynyddoedd lawer i ddod, ac nad yw ysbryd yr ardal unigryw hon yn cael ei anghofio.”

Ychwanegodd Vaughan Gething, Aelod Cynulliad De Caerdydd a Phenarth: “Mae’n hynod bwysig ein bod yn diogelu a chadw atgofion o’n cymunedau. Er bod hwn yn brosiect pwysig i Tiger Bay a Chaerdydd, mae ganddo arwyddocâd hefyd ar draws Cymru, gan fod y gwaith a wnaed ar y dociau gan weithwyr ar draws y byd wedi ffurfio ein heconomi ddiwydiannol a chenedlaethol. Newidiodd y grŵp hwnnw o weithwyr ein cymunedau a hynny er gwell.  Rwyf eisoes yn edrych ymlaen at ymweld â’r arddangosfa, sy’n sicr o fod yn arddangosiad diddorol iawn o ddelweddau, gwrthrychau a storïau bywyd go iawn yn darlunio ein treftadaeth gyfoethog.”

Sylwadau