fbpx

Galw digyffelyb ar gyfer llinell gymorth canser wrth i filoedd o bobl droi at brif elusen dros wahaniaethu yn y gwaith

This post is also available in: enEnglish (Saesneg)

Mae nifer y galwadau gan bobl â chanser sy’n wynebu anawsterau yn y gwaith wedi cynyddu’n enfawr dros ddwy flynedd – gydag adroddiadau fod rhai cyflogwyr yn torri’r gyfraith -mae elusen canser flaenllaw wedi datgelu heddiw. 

Mae ffigurau newydd, gan Gymorth Canser Macmillan, yn dangos cynnydd o 74% yn y galwadau i’w llinell gymorth ar amrywiaeth o faterion sy’n gysylltiedig â gwaith megis gwahaniaethu a diswyddo hyd yn oed, o ganlyniad i ddiagnosis o ganser.

Mae arolwg YouGov ar gyfer yr elusen yn datgelu bod un o bob pump o weithwyr (20%) wnaeth ddychwelyd i’r gwaith ar ôl canser yn adrodd eu bod wedi wynebu triniaeth wahaniaethol, megis israddio.  Mae’n peri gofid fod gan tua 22% o reolwyr yng Nghymru hefyd bryderon ynghylch cyflogi rhywun sydd yn dioddef neu sydd wedi dioddef o ganser.

Mae Cymorth Canser Macmillan, sy’n dibynnu ar roddion hael y cyhoedd, nawr yn ehangu ei llinell gymorth Gwasanaeth Cymorth Gwaith i fodloni’r galw cynyddol – gyda’r elusen yn derbyn bron i 3,000 (2,987) o alwadau am faterion gwaith eleni yn unig.

Mae hefyd yn rhybuddio rheolwyr eu bod yn torri’r gyfraith os nad ydynt yn cynnig y cymorth angenrheidiol, fel addasiadau rhesymol, i weithwyr gyda chanser – sydd yn cael ei ystyried fel anabledd o dan y Ddeddf Cydraddoldeb.

Er bod y rhan fwyaf o’r bobl a holwyd (87%) a gyflogwyd pan gawsant eu diagnosis o ganser yng Nghymru yn dweud ei bod yn bwysig parhau i weithio ar ôl eu diagnosis, mae ‘camsyniadau’ cyflogwyr yn ychwanegu at y nifer fawr o anawsterau sy’n wynebu’r 890,000 o bobl o oedran gweithio gyda’r clefyd yn y DU.

Er enghraifft, mae mwy na thraean (34%) o reolwyr ar draws Cymru a’r DU yn ehangach yn poeni na fyddai gweithiwr yn aros yn hir yn y swydd ac mae bron i un o bob deg (8%) yn ofni gallai rhywun ddefnyddio eu salwch fel esgus i beidio tynnu eu pwysau yn y gwaith.

Mae tua un o bob wyth o reolwyr yn pryderu ynghylch effaith y diagnosis ar staff eraill, gyda rhai yn poeni y gallai achosi drwgdeimlad (12%) neu chwithigrwydd (13%) ymysg cydweithwyr.

Yn anffodus, canfu’r gwaith ymchwil hefyd fod rhai gweithwyr sydd â chanser yn profi diffyg dealltwriaeth o’u hanghenion gan eu cyflogwr (9%) a’u cydweithwyr (8%). Roedd eraill yn ei chael hi’n anodd gwneud trefniadau i ddychwelyd i’r gwaith (4%) o ganlyniad i’r diagnosis.

Cafodd Cathy Simms o Sir Fynwy ddiagnosis o ganser y coluddyn yn 2012 ac fe wynebodd flynyddoedd o gythrwfl yn gweithle ar ôl i’r diagnosis arwain at broblemau gyda’i chyflogwyr.  Bellach yn rhedeg ei busnes dylunio manwerthu llwyddiannus ei hun, dywedodd Cathy:

“Es yn ôl i’r gwaith yn fuan ar ôl fy llawdriniaeth oherwydd fod gen i deulu i’w gefnogi, ond fe wnaeth pethau newid yn ddramatig yn fy rôl ar ôl fy niagnosis o ganser. Roeddwn yn teimlo fy mod yn cael fy nhrin mewn ffordd wahanol, yn annheg yn aml, a daeth fy mherthynas gyda chyfarwyddwr y cwmni yn eithaf ymfflamychol. Nid oedd gennyf ddewis ond i ddod o hyd i swydd arall i mi fy hun.

“Dechreuais ar rôl newydd gyda chwmni gosod siopau rhyngwladol a wnaeth gyhoeddi ystod eang o bolisïau cynhwysol – credais o ddifrif y byddent yn gydymdeimladol i’r ffaith fy mod wedi dioddef o ganser yn flaenorol.

“Unwaith y darganfu fy nghyflogwr newydd am fy mhrognosis canser, eto cefais fy nhrin yn wahanol, a gwnaed fy swydd yn anodd iawn.  Roedd cael amser i ffwrdd ar gyfer apwyntiadau meddygol yn her, roeddwn yn gorfod gweithio oriau hir iawn, yn cael terfynau amser amhosibl a derbyn contract annheg yn datgan toriad cyflog o £5k i’r cyflog y cytunwyd arno.

“Dim ond ar ôl siarad â Macmillan a dod yn llwyr ymwybodol o fy hawliau y penderfynais i herio fy nghyflogwyr.  Yr hyn a ddilynodd oedd 2 flynedd flinedig iawn o frwydro cyfreithiol a ddaeth i’r casgliad yn y pen draw fy mod wedi bod yn destun gwahaniaethu.

“Yr oedd yn broses dorcalonnus, a dinistriwyd fy hyder gan fy nghyflogwr yn ystod y broses drwy awgrymu fy mod yn ddi-glem. Roedd rhaid i mi fynychu’r llys heb gynrychiolaeth ac yn teimlo’n fregus, ond gyda dogfennau ysgrifenedig gan Macmillan yn cadarnhau fod y gyfraith yn fy nghwmpasu ac y byddai bob amser gan fy mod wedi dioddef o ganser.

“Roeddwn bob amser yn frwdfrydig ac yn ymrwymedig i fy ngwaith – yr oll yr oeddwn i wir ei angen oedd rhywfaint o ddealltwriaeth a rhai addasiadau sylfaenol i fy helpu i allu bwrw ati.

“Ni ddylai unrhyw un â chanser orfod ymladd â’r cyflogwyr ar yr un pryd – credwch fi, mae dod i delerau â diagnosis o ganser a mynd drwy’r llawdriniaeth yn ddigon caled ar ei ben ei hun.”

I eraill, mae manteision cael cyflogwr sy’n deall a chydweithwyr cefnogol yn parhau i fod yn rhan allweddol o’u taith.

Cafodd Cath Harding o Borthmadog yng Ngogledd Cymru hefyd ddiagnosis o ganser y coluddyn yn 2015.  Dywedodd:

“I mi fe wnaeth gymaint o wahaniaeth i gael cyflogwr oedd yn gefnogol, a chydweithwyr oedd yn fodlon gwneud rhywbeth i mi.

“Fe wnaethant roi’r gefnogaeth roeddwn i ei hangen i ddod i delerau gyda fy niagnosis, ac fe wnaeth fy rheolwr a’r sefydliad yr oeddwn i’n gweithio iddo roi’r amser a’r gofod i mi ar gyfer fy nhriniaeth canser a’r broses gwella.

“Yn aml iawn yr oll sydd ei angen yw dealltwriaeth sylfaenol – byddwn yn argymell i unrhyw reolwr neu gyflogwr gysylltu gyda Macmillan i ganfod beth yw’r ffordd orau o gefnogi cydweithiwr gyda chanser.

“Mae llawer o bobl â chanser am ddychwelyd i’r gwaith cyn gynted â phosibl, naill ai am resymau ariannol neu i gael ychydig o normalrwydd.  Mae digon o gyngor ar gael ar sut i wneud y broses yn haws iddyn nhw.”

Dywedodd Richard Pugh, Pennaeth Gwasanaethau Cymorth Canser Macmillan yng Nghymru:

“Mae mwy a mwy o bobl yn cael diagnosis o ganser.  Bydd llawer o’r rhai hynny o oedran gweithio, lle nad yw dychwelyd i weithio yn foethusrwydd ond yn anghenraid sylfaenol.

“Mae cyflogwyr angen gwybod bod stori canser yn newid, gyda llawer mwy o bobl bellach yn byw am gyfnod llawer hirach ar ôl eu diagnosis.  Yn anffodus, rydym yn gwybod bod gan lawer o reolwyr gamsyniadau o hyd am weithwyr sydd â diagnosis o ganser.

“Mae’r cynnydd i’r galwadau a gafwyd i’n llinell gymorth yn syfrdanol.  Mae’n dangos pa mor hanfodol yw bod pobl â chanser, a’u cyflogwyr, yn gallu cael y cymorth a’r cyngor iawn i helpu pobl gyda’u dewisiadau ynghylch y gwaith.”

Sylwadau